Раѓањето на кампањата

Да не сте чуле сега некаква црква да се завршува? Или пак да е закажано осветување темели на некој нов храм? Прашувам оти немам такви информации. А веројатно и во ВМРО-ДПМНЕ и во владата не чуле такво нешто. Да беше така, веројатно ќе се истрчаше портокаловата врхушка во таква црква по таков повод да бара благослови од Небото за својата предизборна кампања. Вака мислам дека се најдоа во небрано. Па закажаа свечено отворање на новата Гинекологија во Клинички. Веројатно си помислиле „Кога нема ’актуелна’ црква, ќе си бараме благослов во најблиското можно нешто. Ново родилиште, место каде што почнуваат животи. Кои ги дава Бог, па и Тој е сигурно таму нагласено присутен - многу повеќе отколку во друга клиника. Таму ќе бараме благослов“.
Арно ама, дали центарот за информирање на портокаловата партија, дали некој нејзин одбор, секретаријат, или пак Министерството за здравство, малку повеќе затаил... Не разбрал на време дека зградата, која се гради веќе десет години, не е подготвена да се отвори ни како магацин, а камоли како клиника со елементарни услови. Па се закажало сечење црвена лента од плускавичавите раце на премиерот, кој во последно време се изжули со лопатите, како и од неговиот потчинет задолжен за ресорот здравство, Бујар Османи. И тоа наголемо се трубеше и се најавуваше по медиумите со силна емоција кон власта. Сакам да кажам, тие медиуми што гледаат на власта благонаклонето, како што бабата и дедото гледааат на своите внучиња и се подготвени сѐ да им простат - дури и она што не би им го простиле ни родителите.
Ама двајцата не се појавија. Свеченото отворање пропадна за да се спречи да избие уште поголем скандал. Зградата неспремна, нема технички прием. Премиерот и министерот биле навреме предупредени да не отидат. А гледајќи колку ревносно се трча на секаков настан погоден за фалење на своите и партиските постигања, мислам дека разочарувачката вест ги затекнала во позиција на низок старт. Е, сега, тоа неприсуство секако ги разочара дотераните гости со бонбониери во рацете. Кои, за разлика од протагонистите, не биле информирани дека доаѓаат пред карабина. Па чекаа и се думаа во вторникот... Разочарани сигурно биле и болничарите, медицинските сестри и лекарите кои во ноќна акција, налик на онаа партизанската за брз изградба на импровизиран мост крај разнесениот мост на Неретва, влечкале по некој кревет, чаршаф, стетоскоп или хаварисан инкубатор, за малце да заличат празните соби.
Нејсе, портокаловите срамот така го намалија барем малку во последен момент. Но, колку и да сакаат, нема да може да го избришат од колективното сеќавање. Оти бруката што пукна се пренесе до Фиџи, Алјаска и Антарктикот. Та дури и до работ на пустината во Боцвана. Не треба човек да е многу паметен за двете недели трубење дека наскоро ќе се отвори уште една победа на власта да ги сфати како инфантилен обид да се крева партискиот рејтинг пред изборите. Како обид да се донесе на свет изборната кампања за нова победа. Ама колку многу се способни, издутнаа само сматок...
Катастрофа. Што е настан од поголема магнитуда, кој сепак влегува во истата категорија со очајот, бедата, сиромаштијата, умирањето од банални болести, крадењето, за кои опозицијата вели дека се одлики на оваа влада...

Објавено во „Сега” („Шпиц”) на 9 април 2011 година.

Бутел 2014

    Во болница сум лежел само еднаш. Во 1996 година во Воена болница. Мојата матична лекарка не сакаше да ме пушти во Државна, оти ми рече дека стопати подобро ќе бидам третиран во огромната зграда карши базенот. И сега на др. Лиле од „Феличита“ сум ѝ многу благодарен. Исто како и на др. Слободан, кој кога ме виде во каква состојба сум, веднаш ме прими во Воена. Беше, како што чув во тие две недели во болницата, извонреден стручњак во својата област, поприлично познат надвор од нашите граници.
    После 15-16 дена од таа болница излегов излекуван, но, како што ми кажаа потоа роднините и блиските, и малку поправен. Делумно тоа се должи на лежењето и слабата физичка активност, но главно на храната што ја добивавме. Навистина добивавме одлично избалансирана исхрана, за непцето разновидна, а за волуменот на желудникот - потаман. Се гледаше дека добри мајстори работат во кујната...
    После најновите случувања во Клиничкиот ни центар со фирмата која подготвуваше храна за болните, повторно се вратив на тие мои болнички денови.
    Дента кога фирмата „Хацат“, која пет години доставувала храна за болните од која биле задоволни и пациентите и лекарите, решила да прекине со испорака оти државата им е должна милион евра, во Клинички се прибегнало кон итни мерки. Купиле кифли за пациентите, а и побарале појадок од Воена болница. Каде што мислам дека уште се готви како што треба. Па така барем за малку е избегната кашата којашто на околу 1.000 пациенти во Клинички им ја запржи државата. Која се однесува вон секаква логика. Што пак се гледа и од потезите што ги влечеше потоа. Замислете си само, правдајќи се дека еден ден - потенцирам! - еден ден „Хацат“ не испорачал појадок, министерот Бујар Османи (кој во последно време освен што трча да се слика на презентација на туѓи донации, почна и да им се лути на новинарите што не го фалат) решил да го раскине договорот „оти ,Хацат` го прекршила“
    Ајдееее... А да кажеше тој колку им е платено на „Хацат“! Од каде велат дека Клинички им должи милион евра. Ќе кажеше - да имаше што да каже... Напротив, Османи немаше аргумент за обвинувањето од „Хацат“ дека државата катаљарда пати го прекршила договорот со нив и не им плаќа за тоа што го доставуваат во болничките соби. Ќе да е дека министерството за здравство нема со што да плати - како што се гледа од целата слика во македонската медицина...
    Но, има и друга можност. Бујар Османи е дел од владата која повеќепати напомена дека за нив се приоритет се спомениците и новите градби. Во ова време на криза!!! Кога медицината е во состојба на распаѓање, нема пари за социјалците, производството стагнира... Мајко мила, од ова лудило со „Скопје 2014“ и „Македонија 2014“, мене ми изгледа дека ќе излезе и „Бутел 2014“. Куп нови споменици на пресни гробови. На голем дел од нив со крст - кој им го ставила власта. Само за мермерот сепак ќе мора да платат расплаканите семејства...


    П.С. Во целиов овој заплет, има и друга можност. Човек може да си помисли и дека министерот читал некои книги од алтернативната медицина за лекување со глад. Па веројатно си мислел дека така најлесно ќе го реши проблемот на болните. Тие ќе гладуваат и ќе се лекуваат, тој ќе штеди пари, а „Хацат“ ќе си остане со прстот во уста...


    Објавено во „Сега“ („Шпиц“) на 18 декември 2010 година.

Браво штипски Фигаро!

    Комичната Opera buffa, покажува лефтерното прелистување на енциклопедиите, е оперски жанр за обичниот човек, музичко дело кое тој ќе може многу лесно да го восприеме, во кого ќе може многу лесно да се пронајде. Протагонисти во комичните опери се обичните луѓе со обични проблеми, но и со многу мудрост; а дијалозите се најчесто на дијалекти...
    Според многу светски референтни дела и енциклопедии, за ремек дело во рамките на комедијата во музиката се смета операта „Севилскиот берберин“ на Џоакино Росини. Е сега, сметам дека нема потреба за неа многу да разглобувам, оти уводната арија на Фигаро, локалниот берберин и главниот лик во оваа опера, е веројатно првата асоцијација на секој човек кога ќе му се спомене опера. Мудриот Фигаро, предлагајќи ингениозни акции, го движи дејствието на оваа опера сѐ до нејзиниот среќен крај.
    Динамичната опера завчера доживеа нова изведба, една комична штипска адаптација... Во која, како и во оригиналот, главната улога ја одигра еден мудар, чесен берберин, човек од народот. Имено, берберинот од штипската болница. Кој „отпеа“ прекрасна критична арија за безумието кое го зафатило здравството... И затоа Трајче Ванев е стоотстотно позитивен и мудар јунак, лик за пофалба, да не бидам погрешно сфатен, дека сакам - скраја да е! - да му се потсмевам. Потсмевот и критиките се подготвени за другите. Оние што му ја запржиле улавата каша. Работел човекот 30 години како берберин во штипската болница, а потоа таму им зафалиле болничари. Па директорката  помислила дека Ванев е, како што пее Фигаро на Росини, „фактотум“. Лексиконите зборот го толкуваат како „човек што е погоден за сѐ“, но и како „повереник што извршува без приговор нечии налози“. Па го главила како болничар - и тоа во операциона сала! - иако не завршил обука за тоа.
    Арно ама Ванев, кој е „унапреден“ на 62 годишна возраст, излезе во јавност за да каже дека не е ниту едното ниту другото. Оти знае дека нема квалификации за болничар, и второ, за да изнесе приговор на неверојатната одлука, да каже дека противзаконски добил прераспределба, да каже дека има капитален приговор, да каже дека навистина му пречи што го сториле протагонист во ваква епизода од хорор-серијата „Македонско здравство“. Му збоктисало на сиромашкиот хирурзите да го „пудат“ од салата.
    Во неверојатнава ситуација, кога ќе помислам, мора да имаме разбирање и за директорката... Како што вели, од министерството не добиле дозвола да вработат луѓе за работните места што се празни. А многу им фалат лекари, болничари и чистачки, и проблемот мора да го решаваат со прераспределба...
    А не дека и болницата е во некоја привлечна состојба... Ванев вели дека нема чаршафи, пижами, влечки. Кога хирурзите оперираат, во салите капе вода од покривот...
    Режисеру, на оваа комична опера, министру Османи! Немој да ти текнало да ги „оперираш“ овие двајца ликови. Оперирај таму кај што треба - обезбеди веќе еднаш услови, аман!

    П.С. Сакам уште еднаш да го поздравам потегот на Ванев да излезе во јавност и да разоткрие хаос, со дел од познатата уводна арија на Фигаро: Pronto, prontissimo son come il fulmine, sono il factotum della città. Ah, bravo Figaro! Bravo, bravissimo...
    Односно: Јас итам како молња, направете пат за фактотумот на градот. Ах, браво Фигаро!, браво, навистина браво...

       Објавено во „Сега“ („Шпиц“) на 20 ноември 2010 година.

Болен Дончо

Попаднала лоша медицина
Попаднала по града...
Прибор имат колку две парчиња
Иљач имат колку три залака.


И сакат по две фурни леб
И им сакат крава јалоица
И им сакат по бочка ракија
И им сакат по две бочки вино
За лечење, пусто мачење,
А за в Скопје и два ата...
Сите се редум изредија
Ред му падна и на Болен Дончота
Кој девет години лежит болно на постела
Веќе му се коски раскостиле
Веќе му се меса раскапале.


Негоа сестра Ангелина изваи триста лакти платно
Триста лакти платно бамбакерно
Та изврза рани од лоша медицина
Та го пушти Дончо по автобуса
Автобуса за пуста Скопија.
Во појас му тури триста златници
за да даде на лекари
за рани деветгодишни да залечи...

    Жалосно е на почетокот на третиот милениум, кога човештвото оствари напредок за кој нашите предци од пред два-три века не ни можеле да сонат, да доживуваме ситуации како онаа на мои роднини од еден помал град, кои пред неколку месеци однеле член на семејството со многу силна треска на лекување во болница во поголем град. Таму лекувањето почнува со „студен туш“. "А бре, немаме лекови, еве купете ги од аптека овие, ќе полежи тука некој ден, ќе му ги даваме...", бил одговорот што го добиле.
    Ситуации како оваа се случуваа во изминативе години премногу пати. Не помал беше и бројот на летални исходи на луѓе од помалите градови и од селата, чии црни приказни ни се и премногу добро познати...
    Состојбата во здравството во последниве години е навистина поразителна. Ајде што за десетина години мал милион пати се донесуваа парцијални мерки, се сменија 3-4 стратегии, ќе разбереме. Ама барем нешто да се сменеше во реалноста, нешто да се подоправеше.
Да се разбереме сега: не сметам дека секаде надвор од Скопје има само чкарт лекари! И затоа во песната за болен Дончо горе протагонист е „лоша медицина“, а не „батал еким“. Напротив, одлични професионалци и прекрасни хуманисти имаме прст и плева дури и во малите селски амбуланти, а да не зборуваме за болниците. Но тие за жал се приморани да работат во услови и полоши од оние во кои работеле средновековните лекари. Без доволно лекарства, без потребен инструментариум немаат шанси да лекуваат толку добро за да ги уверат пациентите дека не ќе има потреба да вадат пари од џеб за да одат во Скопје.
    Затоа министре Османи, првин треба да ги опремите - од болниците од селските амбуланти - со СЕ неопходно (и тоа да го правите најмалку две години) пред да помислите да ограничувате право некому да се лекува онаму каде што мисли дека има најдобри услови!

    П.С. Уште доцни мегаломанскиот пакет опрема ветуван во два наврати како спас и револуција во здравството.

Oбјавено во „Сега“ („Шпиц“) на 16 октомври 2010 годинa.

Колку те боли, Македонијо?

    Земјо моја со грст напатени луѓе растурени по градови, гратчиња, села, овчарски колиби! Питомино полураззеленета, низ векови многупати со крв напоена, од многуте рани што на луѓето што земјата ти ја газеле, орале и копале, и на душман пред нож или нишан му се нашле, до кога земјо крв ќе мора уште да голташ?
    Често ваква елегија ќе ми ги налегне мислите вечерно време... Ама не поради мракот и неговото меланхолично дејство што неизоставно го има врз луѓето. Поради друго така ми е... Тогаш се главните вести по телевизиите.
    И нема вечер речиси од екранот да не ме мавне загуба, болка, солзи и ридание. Од луѓе кои во нашите ординации и болници за себе или за ближен чаре побарале а сега се попарени. Без најмилиот, без здравје, без светлина во очите, со чемер во градите, без пари останале...
    Црнина излезена од бели мантили го завила семејството на упокоениот Жикица Ѓорѓиовски од кумановско Режановце. Си отиде човекот само на 42 години, после три месеци мачење, носење од лекар на лекар, од клиника на клиника, од дијагноза на дијагноза.
    Му ја утнале маката уште на почетокот, па го шетале, го враќале нашите бели мантили, со различни зборови на латински на неговите книшки и картони напишани. Семејството вели дека сѐ почнало банално. Го заболело на десната страна од стомакот. Некои лекари им рекле веднаш дека е слепо црево. Ама една лекарка ја забиберила целата работа, со заплет кој како да излегол од сценарискиот тефтер на исчуканите Монтипајтоновци. Тој ѝ рекол дека го боли десната страна, на што таа му одговорила "Ти не знаеш каде те боли"!, објаснуваат неговите блиски. Кои ги боли. Многу. И се многу измрцварени. Оти куп бели мантили го лекувале Жикица од чир на желудник, од камен во жолчка, го снимале, му правеле и биопсии. Завалијата добил и мозочен удар. Во еден момент и возилото на Брзата помош со кое го превезувале се расипало, па цел час го поправале додека Жикица веројатно во мислите се простувал од надежта дека пак бел ден ќе дочека...
    По тримесеци шуткања ваму-таму додека бил во агонија го легнале на операциска маса. По што не се разбудил. Хирургот им соопштил на неговите најблиски дека одамна прснатото слепо црево предизвикало гангрена, а се создал и некој тромб. Еј, луѓе, во земјава уште се умира од слепо црево! Оти и здравството ни е слепо.
    Елем, грешки лекарски секаде се случуваат. Ама толку многу по глава на жител може и да ѝ ја изедат главата на Македонија.
    Младиот ни министер младешки ноншалантно реагираше на прашањата од новинарите што ќе се случи со здравството кога еден куп стручњаци бегаат во приватните установи, кога постојано фалат некакви лекови. Како во Битола на пример. Каде Онкологија изминатава седмица пак остана без лекови. Доцнат и апаратите кои беа најавувани како најголемата инвестиција во здравството во изминатите две децении. А и на Стоматологија зовре. Што поради плати, што поради нови мантили со црвени книшки во горното џепче.
    Затоа доктор Бујар Османи повеќе не смее да си дозволи ноншалантност. Затоа, министре, избркајте ги нестручните! Ќе ви помогнат пациентите да разберете кои се тие... Може нема да ви биде лесно, ама друг излез нема на повидок.

    П.С. Траурните состојби бараат радикални мерки. Македонија ја боли...

    Објавено во „Сега“ („Шпиц“) на 25 септември 2010 година.

Лекувајте (се)!

    Бројот на новороденчиња во земјава кои умираат набргу откако првпат го здогледале светот се зголемува. Опасно. Порастот од 2008 во 2009 година е за некој промил помалку од 25 отсто! Што не загрижува... Туку шокира!!! Мислам... 25 отсто! За една година. А колкав ли пораст ќе „забележиме“ во отсечката 2009-2010?!

    Навистина ова не можам да разберам. Неонатологијата не е новост во Македонија. Плус министерот за здравство е од најмладите во владата, па нему му е и најтазе доенечкиот „стаж“, поради што би требало и најмногу да го засега таа состојба. А не изгледа така - оти не чув да даде некаква задоволителна изјава од средата, кога ги пласираше поразителните статистики Државниот завод за статистика. Кажа министерот дека ако има одредени пропусти, допрва ќе се утврдува. Засега податоците биле штури.

    Не разбирам што има штуро во фактот дека во 2008 година починале 223 бебиња до една година, а во 2009 - 56 повеќе, или 278 новороденчиња? Поразително е тоа посебно во светлината на претходните статистики. Драматичниот пораст на смртноста доаѓа по петгодишен пад. Во 2003 година умреле 303 доенчиња, следната година бројот паднал на 287, а две години подоцна таа крива продолжила надолу - умреле само 260 бебиња. Трендот продолжил и во следните години, до точката 223 во 2008 година. Која е годината кога го почнува мандатот сегашниот млад министер. И малку потоа почнува хорор-порастот...

    Да бевме држава во активна војна, па да разберам. Или некаде поствоено, во четвртата и петтата деценија на минатиот век... Кога медицината, посебно на ова поднебје, била слабо развиена. Но во мирнодопски услови во третиот милениум, посебно со власт која закон донесе да го зголеми наталитетот?! И воведе бесплатни постапки „бебе од епрувета“ за двојките оневозможени по природен пат да зачнат потомство. Не дека и тука се функционираше според ветеното, ама ајде... И сега замислете си само каква трагедија може да погоди некои такви родители кои се израдувале на рожба, за потоа македонското здравство да не им ја зачува во живот при некакви здравствени проблеми! И да влезе во морничавиот графикон што го бележиме небаре сме Зимбабве...

    Но грозоморната ситуација со македонските бели мантили не завршува тука. Да се потсетиме и на друго што ни се случи кон крајот на минатата и од почетокот на годинава... За четири месеци починаа седум родилки - три во Прилеп, две во Кочани и по една во Гостивар и во Тетово. Дури потоа се затвори прилепското породилиште за реновирање. После згаснувања на животи во него. Претходно сите биле слепи при очи за тоа што се случува. Од горе до долу!

    Министерот, кој е многу повеќе од обичен лекар во не-политичката кариера, треба да преземе мерки да се спречи овој мрачен тренд. Да почне сериозно лекување - ама почнувајќи од своето министерство. А ако неинвазивната терапија не даде плод, треба да се потсети кој му бил статусот пред да седне во министерска фотелја: специјализант и асистент на хирургија.

    Значи, време е пак да го земе скалпелот и да сече. Сѐ што треба, тој најдобро ќе знае што, за тоа прима плата... Јас не знам. Јас само од моите приходи ја обезбедувам неговата плата.

    П.С.

    Не знам зошто, ама после долга пауза за три дена двапати го гледав култниот „Маратонци трче почасни круг“.

    Објавено во „Сега“ („Шпиц“) на 26 јуни 2010 година.