Здравство на збор

    После, како што за еден куп македонски медиуми сведочеа директно вклучените страдалници во македонското здравство, катаклизма во овој круцијален сектор на државата, Министерството за здравство повлече потег што, така, на прва погледнат, не  можеш да не го испофалиш. Набавка на нова опрема за установите и болниците. Низ целата држава. Тоа е прилично неопходна постапка, земајќи предвид дека во изминативе две децении на самостојност набавките беа повеќе инцидентни и вистинска реткост.
    Слушајќи првпат за планот да се потрошат седумдесетина милиони евра за медицинска опрема, се израдував. Оти иако сум немал потреба од нив, ме фаќаше тивок ужас од помислата на апаратите за магнетна резонанца, за компјутерска томографија, итн. Опашките што им беа закачени се провлекуваа со месеци... Одиш на снимање оти лекарот ти го препишал поради дијагноза, за да може итно да почне да те лекува, а ваму ќе ти речат дека ќе те снимаат после 6, 8, 11 месеци!? Во такви услови, навистина, и одлуката за набавка на само еден нов апарат за магнетна резонанца е фантастична вест, а камоли планот за огромен пакет опрема за секаде.
    Како што почна да се испорачува опремата, изгледаше дека сѐ е в ред... Сите насмеани, министерот нешто зборува, некои „министерки“ се фрцкаат пред камери, некои лекари се тепаат кој поблиску да биде до министерот...
    Севкупната вистина почна да излегува сега на површина... Опрема е купена (во многу случаи по цени повисоки од реалните, во нетранспарентна тендерска постапка, обвини СДСМ), но тоа како е делена е всушност најголемиот циркус...
    Два апарати за анестезија добила Клиниката за пластична хирургија, којашто има мала потреба од нив, оти главно работи со локални анестезии, додека Клиниката за неврохирургија, на која ѝ се постојано неопходни вакви апарати, ѝ дале само еден... Многу интересно е тоа што по еден нов лапараскопски апарат добиле и Клиниката за гинекологија и гинеколошката болница во Чаир. Во првата се вршат и по 700 интервенции, во втората 200. Простата математика покажува дека ако се работело фер, првата требало да добие барем три... Тоа раѓа сомневање дека поделбата се прави и по етнички клуч. Во првата директор е Македонец, во втората Албанец (не сакајќи сега да фрлам ниту трошка сомнеж за стручноста). Етничка миризба се засилува и од фактот дека Клиниката за неврологија не добила нов томограф (стариот одамна дотрајал), а таков апарат најверојатно ќе се испрати во Гостивар.
    Нема сомнеж дека опрема треба да се доставува секаде. Ама со потребите како критериум, не со некои други белези.
    И да биде маката поголема, после обвинувањата од фелата дека новите вработувања во здравството се претежно според партиската припадност, слушнавме изминатата недела дека и лекувањето подлежи на тој принцип. Лекари (коишто, нормално, сакаат да останат анонимни) се пожалија дека биле викани од некои директори во скопскиот Клинички центар за да им се каже дека на некои пациенти кои се со партиски книшки од владеачките партии мора да им се овозможи најдобро можно лекување. Другите пак ќе бидат оставени на редовните процедури.
    Следователно на сѐ што кажавме досега, предлагам да се смени името на здравството. Оти е тешко болно. И слабофункционално. А сите ние го плаќаме.

    Објавено во „Сега” („Шпиц”) на 19 февруари 2011 година.

Измислица бе!

    „Ајде да видам кој дава повеќе?“
    Сестрата стоеше на вратата на големата болничка соба со инјекција во раката. Веднаш се зачу шумолење - четворицата (освен тој со двете скршени раце што го донесоа претпладнето и освен некогашниот социјалистички директор, кој сега во осмата деценија на животот хранеше од пензијата цело семејство од девет луѓе) ги брцнаа рацете под перниците и ги извадија паричниците, пресметувајќи колку може да понудат. Во умовите им беше присутна само студената логика. На сите им беше јасна ситуацијата. Ја има само таа, една, инјекција. Но мора да се наддава мудро - не премалку на почетокот и не премногу на крајот...
    Стариот пак, еден од првите директори после ослободувањето, веднаш крена рака - ама со друга намера...
- Сестро, јас молам утре сабајле да ме испишете на моја одговорност - рече тој.
    И веднаш почна да го крои планот. „Вака не се издржува, четвртина пензија ми остана во болницава, ќе нема што да се јаде. И така извадив маркица за слободната за овој месец, ќе прошетам по манастириве скопски, свеќи ќе запалам, ќе однесам зејтин, чорапи, можеби и некоја кошула за дар, белким некој светец ќе ми се смилува да ме исцели“, си мислеше некогашниот комунист.
    А не дека ѝ беше премногу лесно и на сестрата. Откако ги воведоа новите пакети за осигурениците, секој ден ѝ се кршеше срцето по неколкупати кога гледаше како пациенти немајќи доволно пари се простуваа од лекувањето, не ретко и од надежта дека ќе се излекуваат, па си ја планираа смртта за следните месец-два, шестмесечје, година.
    Добро де! Не сакате веќе да ја должам оваа измислица... Ама оваа измислица, во најголем дел, простете, не е моја. Оваа измислица - е туѓа!, што би рекол Никола Јонков Вапцаров.
    Во министерството лежи зајакот. Тоа кое реши да ни скрои нова капа. Па ни прави мени за здравствено осигурување со пакети. Од кои, освен во изгор скапиот, ќе мора значително повеќе пари да издвојуваме за секое „Ај сега кажи А-а-а-а-а“, за секое пломбирање, за секоја инекција, отколку што досега плаќавме. На стандардното осигурување, коешто ќе ни покрива помалку услуги отколку сега, накалемуваат и доброволно - демек, добиваш повеќе, а не плаќаш партиципација. А не дај боже, ако посакаш нешто што е нормална работа на целиот Балкан, а нашиот фонд ќе го смета за луксуз, ќе си плаќаш и приватно осигурување.
    Оти сиот овој џумбуш? Е па затоа што досега црпеа, црпеа, црпеа од Фондот за здравствено осигурување и го - исцрпеа. Сега таму нема речиси ништо. Што се виде и од најновите потези - ќе ги сечат драстично и парите на лекарите.
    Ама, драги мои, тоа не е најинтересното! Најинтересното е што утврдил за 2009 година Државниот завод за ревизија. Расипништво до бескрај - се купувале медицински материјали на ангро, како за десетпати поголема држава. Па им поминал рокот. Се купувале лекови по цени како да сме десет пати побогата држава. А и од евиденцијата за потрошеното, се гледа дека се изарчило како во десетпати побројна држава.

    П.С. ОК, другарки и другари, ако воведувате нови пакети за здравствено осигурување, ајде да ми ги вратите парите уплатени на мое име во изминативе десетина години што не сум ги искористил, па да си уплаќам приватно здравствено, а вас да ве заборавам!

    Објавено во „Сега“ („Шпиц“) на 13 ноември 2010 година.

Болен Дончо

Попаднала лоша медицина
Попаднала по града...
Прибор имат колку две парчиња
Иљач имат колку три залака.


И сакат по две фурни леб
И им сакат крава јалоица
И им сакат по бочка ракија
И им сакат по две бочки вино
За лечење, пусто мачење,
А за в Скопје и два ата...
Сите се редум изредија
Ред му падна и на Болен Дончота
Кој девет години лежит болно на постела
Веќе му се коски раскостиле
Веќе му се меса раскапале.


Негоа сестра Ангелина изваи триста лакти платно
Триста лакти платно бамбакерно
Та изврза рани од лоша медицина
Та го пушти Дончо по автобуса
Автобуса за пуста Скопија.
Во појас му тури триста златници
за да даде на лекари
за рани деветгодишни да залечи...

    Жалосно е на почетокот на третиот милениум, кога човештвото оствари напредок за кој нашите предци од пред два-три века не ни можеле да сонат, да доживуваме ситуации како онаа на мои роднини од еден помал град, кои пред неколку месеци однеле член на семејството со многу силна треска на лекување во болница во поголем град. Таму лекувањето почнува со „студен туш“. "А бре, немаме лекови, еве купете ги од аптека овие, ќе полежи тука некој ден, ќе му ги даваме...", бил одговорот што го добиле.
    Ситуации како оваа се случуваа во изминативе години премногу пати. Не помал беше и бројот на летални исходи на луѓе од помалите градови и од селата, чии црни приказни ни се и премногу добро познати...
    Состојбата во здравството во последниве години е навистина поразителна. Ајде што за десетина години мал милион пати се донесуваа парцијални мерки, се сменија 3-4 стратегии, ќе разбереме. Ама барем нешто да се сменеше во реалноста, нешто да се подоправеше.
Да се разбереме сега: не сметам дека секаде надвор од Скопје има само чкарт лекари! И затоа во песната за болен Дончо горе протагонист е „лоша медицина“, а не „батал еким“. Напротив, одлични професионалци и прекрасни хуманисти имаме прст и плева дури и во малите селски амбуланти, а да не зборуваме за болниците. Но тие за жал се приморани да работат во услови и полоши од оние во кои работеле средновековните лекари. Без доволно лекарства, без потребен инструментариум немаат шанси да лекуваат толку добро за да ги уверат пациентите дека не ќе има потреба да вадат пари од џеб за да одат во Скопје.
    Затоа министре Османи, првин треба да ги опремите - од болниците од селските амбуланти - со СЕ неопходно (и тоа да го правите најмалку две години) пред да помислите да ограничувате право некому да се лекува онаму каде што мисли дека има најдобри услови!

    П.С. Уште доцни мегаломанскиот пакет опрема ветуван во два наврати како спас и револуција во здравството.

Oбјавено во „Сега“ („Шпиц“) на 16 октомври 2010 годинa.

Ампутација на Хипократовата заклетва

    Не, не, сѐ уште има лекари на кои им останала света Хипократовата заклетва...
    "Јас сум чеченски хирург чиишто непоколебливи уверувања во Хипократовата заклетва го натерале да избега од својата земја во 2000 г. и да побара азил во САД.
    Го лекував секој пациент во потреба без разлика на етничкото потекло или политичките уверувања. Оперирав илјадници ранети и повредени пациенти во текот на првиот и вториот руско-чеченски конфликт. Пациенти ми беа и цивилни жртви на војната, но и руски и чеченски војници. Поради моето почитување на Хипократовата заклетва и чеченските и руските војници ме обвинуваа за соработка со непријателот и сакаа да ме убијат.
    Кога новоизбраниот претседател на Чеченија прогласи независност во 1991 година, беше спречен дотурот на лекови и медицински материјал и платите беа сопрени. Продолжив да работам како доктор иако не добивав плата. Кога во текот на првата чеченска војна мојата болница беше уништена од руските сили, отворив болница во мојата куќа, која потоа двапати беше уништувана со ракети.
    Останав во Чеченија во текот на двете војни во најопасните зони и продолжив да помагам на ранетите, иако четирипати со смрт ми се закануваа руски и чеченски војници, бев ранет со шрапнели, снајпери пукаа на мене и бев сведок на безброј сцени на смрт и уништување".
    Да не продолжуваме понатаму. Остатокот од приказната на хирургот Хасан Баиев, во која после истражувања на фактите се увериле многу новински екипи, може да ја видите во неколкуте документарци за него и во статии.
    Примерот на Баиев ми болснува како зрак светлина во пештера во време кога во Македонија бевме сведоци на трагични стории на пациенти кои, иако во многу тешка состојба, не беа примани во болниците. Грижа добија откако медиумите кренаа џева за нехуманото постапување.
    Најсвеж е примерот на 32-годишниот скопјанец Милан Стефановиќ кој со нога изедена од гангрена дваесетина дена бил препраќан од болница до болница, а никој не се зафатил да ја ампутира ногата која не можела да се спаси и така да спречат пострашни последици.
    Оти? Не сум бог за целосно да ги прочитам умовите на лекарите кои си играле пинг-понг со него, но можеби причината лежи во тоа што Стефановиќ е наркозависник. Тој не го крие тоа. Дали лекарите се уплашиле дека може да е заразен од некој заразен хепатит или пак има ХИВ или пак си помислиле дека состојбата му е многу критична па ако го оперираат и се случи нешто непланирано и грдо, ќе мора да сносат одговорност пред јавноста, сега веќе не е битно...
    Битно е дека како лекари се обврзани со Хипократовата заклетва да помагаат секому, неповлијаени од гледишта за верата, националноста, расата, политичката или класната припадност. А тоа не се случило. Оти работел стравот кај лекарите, а не хуманоста и совеста.
    Исто како во случајот на 52-годишната кичевка која на крајот на минатиот месец цели четири часа била шетана од клиника на клиника во Скопје и никој не сакал да ја прими. Иако била со рани по нозете кои постојано крвареле, речиси без свест поради силните болки...

    ПС. Излезе дека во целиот случај за итна ампутација за да се спаси Стефановиќ, лекарите прво ја ампутираа Хипократовата заклетва.

    Oбјавено во „Сега“ („Шпиц“) на 7 август 2010 година.

Аирлија работа мајстори!

    Си имал некој селанец мака со парите, па морал со години да собира, од устата на семејството да двои, за да си купи коњ. Кога конечно му се исполнила желбата, сфатил дека не направил шталичка за да не ѕемне новиот член надвор. Па му турил огламник на коњот и кинисал со него во коријата да влечка трупци за греди и штици за шталичката.
    Од радост просто подлетнувал, како да не ја газел земјата. И така од утро до вечер... И го тепал коњчето кога преморено ќе застанело да собере душа... Сѐ додека по 3-4 дена, утрото не го нашол кутриот млад коњ веќе истинат во дворот. Ненаучен на работа, пцовисал од преголемиот труд. Новиот стопан мислејќи дека добро прави, не повел сметка колку може кутрото животно да издржи.
    Слично на овој немукаетлија стопан, и власта во моментов презема некои чекори во манир што открива дека ги нема баш предвид состојбата и издржливоста на народот. Што е акутен проблем посебно во здравството.
    Да почнеме. Пациенти на Клиниката за рендгенологија во Скопје чекале по два и повеќе часа завчера да им се закаже снимање. Многумина од нив треба да се подложат на комплицирани операции на другите клиники, но морале да чекаат да закажат снимање. Мачната слика ја уловија телевизиски камери, по што од клиниката се правдаа дека на шалтерот за закажување работи само еден човек, оти во истиот ден им се разболеле двајца луѓе. Добро. Можеби е и така.
    А можеби е проблем и нешто друго. Кое власта го одрекува. Дека во Клиничкиот центар се случува и криза и егзодус - главно на лекарите, ама и на другиот персонал. И платите несоодветни и опрема главно стара, со материјали се кубури... велат неофицијално, оти речиси никому не му стиска јавно да искритикува.
    Помпезно најавуваниот проект за нова апаратура, која требаше да заврши до ноември ќе се пролоногира, оти се платила само рата за ангиографи. За другото изгледа нема пари. Можеби и ќе има, министерот за финансии Ставрески вети дека со ребалансот на буџетот кој ќе се случи набргу, здравството нема да биде гибнато. А завчера се пофали заедно со неговиот колега во бел мантил со проектот за реконструкција на објектите на здравствените установи.
    Убаво! Само ми личи дека кога ќе ја направат "шталата" нема повеќе да го имаат коњот. Ако нешто не се смени со платите, ќе си испозаминат и тие што останаа во државното здравство, па ќе нема кој да лекува во варосаните и светнати болници со нови камери.
    А и тоа реконструкцијата... се чекало да се ни одобри кредит Банката за развој на Советот на Европа.  Молам? Пак ли кредити? И после враќање на рати. Со камати! Па нема ли државава пари да го направи тоа сама? Чекај, чекај... Да бе, ми текна! Има некои пари... За Скопје 2014, градот убав пак што никнува! Јавноста протестира, на опозицијата ѝ се темни пред очите од кич-расипништвото, а власта не ја боли глава. За тоа се нашло... Брц во чекмеџето и фрлај семе - за споменици, за барокизирани фасади, за мостови, и тие полни 'ко око со споменици... За да гледа народ и да му се крева патриотскиот дух!
    Кој црн народ - ако не ги лекуваме луѓето како што треба, по неколку години можеби ќе нема кој да шета по "затнатиот" скопски плоштад!

    П.С. Можеби ставањето камери по ходниците и шалтерите на болници беше со цел да се види кои лекари им "бегаат".

    (Објавено во „Сега“ - „Шпиц“ на 29 мај 2010)