Баба Перса доби интернет

    Баба Перса внимателно го стави филџанот со врелото утринско кафе на масата, седна, го крена миљенцето од мониторот и го вклучи компјутерот. Додека се креваше оперативниот систем, почна оваа окапана старица од село Горно Самовилско да се преслушува. Козите ги измолзе, кокошките ги нарани, па ќе биде раат до кај пладне...
    „Хм, ќе проверам првин мејл на Џимејл, после тој на Јаху, па после ќе се закачам на Фејсбук. Море... Да се закачам веднаш на Фејсбук да видам дали добро осунал Трајко од Смолско...“, си мисли баба Перса.
    Веднаш потоа ѝ заврви друга мисла. „Бог да ги поживее децава, ете интернет ни ставија в село! Автобус и онака нема да има. Ниту лекар ќе дојде некогаш. Барем нешто да добиеме... А и тој интернет-киоскот кај селската чешма е одлична работа! Додека се наполни балончето со вода, ќе прочатам малку со другачка ми Анѓа...“
    Останаа тие двете во Горно Самовилско сами како утки...
    Така си мислеше баба Перса за владиниот проект за безжичен интернет во селата и за интернет-киосци. Бесплатни во следните четири години... за потоа ќе се види.
    Кликна Перса на иконата за поврзување и за вчас се отвори насловната страница на Фејсбук. Се логираше и виде дека дедо Трајко од соседното Смолско има нов статус. „Жив сум!“ напишал тој. „Ах, дочека уште едно осамнување, сиромашкиот...“ Му кликна едно „лајк“ на статусот, па погледна дали правнука ѝ Ана Марија од Скопје ја прифатила за пријател. „Ех, не сака да ме прифати, да не ја срамам пред другарките ваква со шамија“, си мислеше кутра Перса.
    Ајде, и претходно децата ретко ѝ се јавуваа на телефон, ама баба Перса многу се израдува кога почнаа да ги местат антените близу шумата. „Белким сега почесто ќе проверуваат дали сум жива“, си помисли таа тогаш. Ама небото не ѝ ги одговори молитвите. Само по некоја честитка ѝ праќаат на мејл, никој не најде време два-три реда да напише...
    И додека баба Перса го затвораше Јаху мејлот, два километри подолу во полето, во Долно Самовилско, Митре и од седми пат не успеа да се конектира... Се изнервира дека не ќе може навреме да ги собере јагодите што ги засади на "Фармвил" на Фејсбук, па ќе му пропаднат... „Ех, до задутре нема да соберам пари да си купам трактор“, си помисли разочарано.
    „Семката да ви се сотре“, се разгневи тој на комшиите Стојановци. Кај бавчичката од нив не може да си ја навади  - а ја сврти водата накај неа, тие за 15 минути ќе дојдат и ќе ја навртат накај нивните бавчи - туку сега и конекцијата му ја „цицаат“...
    „Ќе тркнам до кафеана да го викнам Мендета, тој ќе знае нешто да ми подеси, белким ќе стасам така јагодите да ги оберам и тутун да засадам“. Кутриот Митре, не успеа да си земе нива од државните, па остана само со бавчичка и сиромашка надеж дека барем на "Фармвил" ќе стане голем стопан.
    Кога стаса до селската кафеана ги виде дваесетината ергени како играат „Анриал Турнамент" на лаптопи. Ама Менде го поли со студен туш. - Не можам сега, морам да одам на Благоја да му го оправам лаптопот пред да ги изнесе говедата на пасење угоре в планина. Не му работи нешто Винампот, па не ќе може музика да си пушта - се правдаше Менде пред Митрета...

    П.С. Додека тие правеа муабет, децата почнаа да пцујат кај единствениот интернет-киоск - пак снема струја!

    (Објавено во „Сега“ („Шпиц“) на 19 јуни 2010)

Споменична фузија со МРТВ

    Уште пред години ставив кабелска дома. Најмногу ме привлекуваше понудата на документарни канали, во кои покрај извиканите Нешенел Џиографик и неколкуте на Дискавери, ги имаше и Вајасат Хистори и Вајасат Експлорер. Сите редовно ги гледам. Покрај тоа што ми се многу полезни за да си ги пополнам дупките во знаењето, ми овозможуваат и да "шетнам" по светот.
    И од толку гледање - и самиот некогаш се фаќам како посветувам премногу време на шарениот прозорец кон светот поставен во дневната - не се сеќавам дека имам видено толкава споменична еуфорија како македонската, освен можеби во Туркменистан и во Сенегал... Ама таму власта е тоталитаристичка.
    Од тој спектар на владеењето нешто ни се случува и нам. Владеачките партии сакаат да ни ја материјализираат историјата пред очи. Во тој правец ќе ги прошират музејот на ОНА отворен пред неколку години и Музејот на македонската борба кој треба да се отвори наскоро. И двата да се протегнат до централниот плоштад на Скопје. Кој ќе го начичкаат со споменици и "остарени" градби во рамките на донекаде реализираниот прескап проект "Скопје 2014". Па кога ќе шеташ по плоштадот во вечерната летна спарнина, дополнително, покрај внимавањето да не се судриш со некој од скопјаните уверени дека цел плоштад е нивни, ќе мораш да пазиш и да не удриш во Даме, во Ченто, во илирската кралица Теута, во овој, во оној... Оти ќе нема место за шетање со толку споменици, кои сепак, разбравме, се според Рамковниот договор.
    Да се правеле споменици пред половина век, ќе разберев... Телевизија речиси и нема, интернет јок, книгите релативно скапи... Па и печатени во црно - бело. Можности да се информираш за работи што се случувале во светот малку... Од весниците, со задоцнување од два-три дена. А и за својата историја дознаваш од книги, учебници. А во нив да се стави фотографија во тоа време, подразбирало долг и скап процес... Да се направи клише, па да се вметне на ваљакот...
    Затоа порано се правеле споменици. Покрај основната улога - да се одбележи некој настан и човек - и на луѓето да им се долови визуелно настанот или ликот на истакната личност. Ќе го направиш еднаш споменикот и тој ќе си стои со децении, со векови... Ќе едуцира.
    Ах, да, почнав за телевизиите да зборувам... Милина брате, тоа кабелските! Посебно Вајасат Хистори кој редовно си го гледам... За разлика од Македонската телевизија, која не ја гледам. И не знам зошто би ја гледал тапа е, што би рекле скопјани - иако плаќам редовно радиодифузна такса, покрај сметката за кабелската.
    Па си велам: чекај бре, овие во МТВ и онака не може да си ја пополнат програмата, па што не снимат еден куп документарци за сите личности на кои власта сака да им крене споменици, па нека ги емитуваат на секој час. Та буџетите за сето тоа би чинеле само еден отсто од вкупните пари за Скопје 2014. Услови за такви снимања има и отповеќе. Вработени еден куп, накупувани службени возила, огромната зграда покрај Вардар, која, патем, е најголемиот споменик моментално - на глупоста на социјалистичкото управување кое создаде мастодонт како дом на радио и телевизија за нецели два милиони народ.
    П.С. Народот можеби поради документарците ќе виси почесто на МТВ, па можеби и повеќе ќе ги гледа актуелните властодршци, кои се редовни "гости".

(Објавено во „Сега“ - „Шпиц“ на 12 јуни 2010)

Црвениот тепих

    Сега ми изгледа како промашена инвестиција (јас сум дете родено во социјализмот, па овој термин често го слушав) тоа што есеноска решив да си купам велосипед, после долга апстиненција. Не многу џиџан и не многу скап, ама не беше ни баш евтин. Ми ја препорача марката еден пријател, велејќи дека треба да дадам малку повеќе пари за после да не ме боли глава...
    Но проблемот не е во велосипедот - демек, зошто „затворив толку пари“. Повеќе во тоа дека нема многу можности да се вози без нервози. Не дека не сум пробал...
    Значи, тргнувам од дома... Како коркач во сообраќајот, не возам по улица, каде всушност возењето е најудобно и најбрзо, ама и премногу опасно. Со таква ергела на коњи зад волан во Скопјево, за само 3 минути возење на улица шансите дека ќе завршиш на хауба или на тврдиот асфалт се речиси 60 отсто. И возам јас по тротоари. Така ми е смирено срцето, ама ми се треска остатокот од телото (без амортизери е велосипедот). Асфалтирани одамна, па онаму каде што не биле кршени и копани (и закрпени како од деца од градинка), асфалтот од топлината и сонцето се набрал, па мораш да возиш многу полека ако не сакаш да се трескаш. Односно, полека мораш да возиш и поради тоа што во просек на секои 30 метри ќе наидеш на паркиран автомобил, па не можеш да „зарулаш“... Но тој проблем е космичка константа во Скопје и немам надеж дека ќе се реши.
    Многу повеќе ме нервираат „дрвата“ по тротоарите. Од „шумите“ од тројца-четворица кои не само што ми ја узурпирале велосипедската патека, туку и сметаат дека правилно движење е само во линија нормално поставена на оската на тротоарот. Па мораш да ѕвониш како некаде да има пожар за да ти отворат пат. Што често го придружуваат со пцовки, небаре си на нивни терен, а не сфаќаат дека дваиполпати поширокиот дел од тротоарот и 3 сантиметри поиздигнат - е за нив.
    Проблемот е најголем ако решиш да возиш по бележаната велосипедска патека некаде од ГТЦ до Железничка. Во еден дел е обоена во црвено. Ама и каде што не е, од, да речеме, 30 луѓе кои моментално пешачат на одреден потег, 95 отсто се по патеката. Уф, како да ги мами црвената боја! Си помислуваат дека тоа е црвен тепих послан за нив! Не мислат дека имаат трипати поширок простор за пешачење, туку мора на велосипедистите да им го загорчуваат животот.
Идиоти! После секое возење најизморен ми е палецот со кој ѕвонам.
    Не дека и понатаму, кон Аеродром, не е приказната иста, ама само еднаш сум пробал да возам натаму. Толку ми издржуваат нервите... После Железничка правам „налево круг“.
    Ајде, си велам, ќе се симнам на патеката по кеј. Таму би било веројатно најмалку зафатено од „дрва во движење“. Уви, ситуацијата и таму е иста, иако теренот изгледа многу поинаку. Џогерите и луѓето што само шетаат, имаат шестпати поголема површина за движење. Но таму не им е интересно. Мора да одат по велосипедската... единственото место во Скопјево каде што би требало да можеш да возиш велосипед брзо и без страв дека ќе те удри автомобил. Но со препреките што шетаат, тоа е невозможно - како да добиеш лична карта во кажаниот рок!

    П.С. Изгледа ќе мора да одам на езерото „Треска“ за да возам велосипед. Таму и онака нема што друго да се прави - капењето е забрането цела деценија. Уште една промашена инвестиција!

    (Објавено во „Сега“ - „Шпиц“ на 4 јуни 2010)

Аирлија работа мајстори!

    Си имал некој селанец мака со парите, па морал со години да собира, од устата на семејството да двои, за да си купи коњ. Кога конечно му се исполнила желбата, сфатил дека не направил шталичка за да не ѕемне новиот член надвор. Па му турил огламник на коњот и кинисал со него во коријата да влечка трупци за греди и штици за шталичката.
    Од радост просто подлетнувал, како да не ја газел земјата. И така од утро до вечер... И го тепал коњчето кога преморено ќе застанело да собере душа... Сѐ додека по 3-4 дена, утрото не го нашол кутриот млад коњ веќе истинат во дворот. Ненаучен на работа, пцовисал од преголемиот труд. Новиот стопан мислејќи дека добро прави, не повел сметка колку може кутрото животно да издржи.
    Слично на овој немукаетлија стопан, и власта во моментов презема некои чекори во манир што открива дека ги нема баш предвид состојбата и издржливоста на народот. Што е акутен проблем посебно во здравството.
    Да почнеме. Пациенти на Клиниката за рендгенологија во Скопје чекале по два и повеќе часа завчера да им се закаже снимање. Многумина од нив треба да се подложат на комплицирани операции на другите клиники, но морале да чекаат да закажат снимање. Мачната слика ја уловија телевизиски камери, по што од клиниката се правдаа дека на шалтерот за закажување работи само еден човек, оти во истиот ден им се разболеле двајца луѓе. Добро. Можеби е и така.
    А можеби е проблем и нешто друго. Кое власта го одрекува. Дека во Клиничкиот центар се случува и криза и егзодус - главно на лекарите, ама и на другиот персонал. И платите несоодветни и опрема главно стара, со материјали се кубури... велат неофицијално, оти речиси никому не му стиска јавно да искритикува.
    Помпезно најавуваниот проект за нова апаратура, која требаше да заврши до ноември ќе се пролоногира, оти се платила само рата за ангиографи. За другото изгледа нема пари. Можеби и ќе има, министерот за финансии Ставрески вети дека со ребалансот на буџетот кој ќе се случи набргу, здравството нема да биде гибнато. А завчера се пофали заедно со неговиот колега во бел мантил со проектот за реконструкција на објектите на здравствените установи.
    Убаво! Само ми личи дека кога ќе ја направат "шталата" нема повеќе да го имаат коњот. Ако нешто не се смени со платите, ќе си испозаминат и тие што останаа во државното здравство, па ќе нема кој да лекува во варосаните и светнати болници со нови камери.
    А и тоа реконструкцијата... се чекало да се ни одобри кредит Банката за развој на Советот на Европа.  Молам? Пак ли кредити? И после враќање на рати. Со камати! Па нема ли државава пари да го направи тоа сама? Чекај, чекај... Да бе, ми текна! Има некои пари... За Скопје 2014, градот убав пак што никнува! Јавноста протестира, на опозицијата ѝ се темни пред очите од кич-расипништвото, а власта не ја боли глава. За тоа се нашло... Брц во чекмеџето и фрлај семе - за споменици, за барокизирани фасади, за мостови, и тие полни 'ко око со споменици... За да гледа народ и да му се крева патриотскиот дух!
    Кој црн народ - ако не ги лекуваме луѓето како што треба, по неколку години можеби ќе нема кој да шета по "затнатиот" скопски плоштад!

    П.С. Можеби ставањето камери по ходниците и шалтерите на болници беше со цел да се види кои лекари им "бегаат".

    (Објавено во „Сега“ - „Шпиц“ на 29 мај 2010)

Ping.mk објавува...

Кога утринава на Пинг го кликнав следниов поднесен линк „После сто години се објавуваат мемоарите на Марк Твен“ непредвидено од никого, ме пречека дополнителна интересна информација - пинг.мк го прави тоа! :)

Мароко... машала авантура!

    Ете, се случи и тоа. Премиерот Груевски отпатува за Африка. За првпат да го испочитува кралството Мароко со кое сме воспоставиле дипломатски односи во септември 2002 година. И со кое лани сме имале "вносна" трговска размена. Сме извезле стока за 60.000 евра. Па премиерот, според оптимистичките изјави што стасаа од таму, веројатно планирал да "оствари" турбо прогрес и да договори зголемување од 100 отсто. Отприлика би се стасало така до сума колку што може да ве чини некој автомобил на кој сите ќе ви завидуваат... Ама, рака на срце, мислам дека тоа би било премногу за македонската економија во состојбата во која што е сега.
    Е, добро де... Груевски понуди и стипендии за студии во Македонија.
    Убаво е што премиерот наш скитна малку во Западната хемисфера. Што не му се случува баш често. Па уште во Африка! Не дека се изнапатува во последната година и по Европа... Нејсе, тоа беше многу интересно патување, заради повеќе работи. Но и егзотично, заради поднебјето и живиот свет таму. Како и природните феномени кои се случуваат...
    На пример, егзотичниот вулкански пепел од Исланд. Не пустинска бура со песок, замислете, како што сите би очекувале, туку пепел од северот. Што чудо ќе беше да стаса таков облак до Мароко кога е таму нашиот премиер?
    Ахм... тоа малку ме потсетува на нешто што сум читал во Стариот Завет. Таму пепелта има битна улога. На Евреите Бог им заповедал некогаш за лекување болести, некогаш ако се допрат до нешто умрено, да се измијат со пепел од жртва која изгорела на олтарот. А ако човек сака да се покае за гревови, треба да ја посипе главата со пепел, се вели во библиските напомени за Евреите.
    Се прашувам што ли е работата? Можеби Бог го покренал вулканот и облакот до Мароко за да му обезбеди на премиерот средство да се покае. Ќе прашате за што би можел премиерот да се кае? Изборот, ако се следи јавноста би бил голем... Јас, за да не заморувам со набројувањата сега, во продолжение ќе посочам две варијанти.
    Поради брканицата што ја направи со главниот во американскиот Стејт Департмент за Македонија, Филип Гордон. Која авантура веројатно ја планирал, за да избега од неминовното. Како инаку да се протолкува тоа што во четвртокот стаса информација дека не може авионот да слета во Скопје. Иако на скопскиот аеродром немаше одложено ниту еден лет поради временски услови. Потоа од Владата информираа дека премиерот, кој да потсетиме, премногу често доцни,  ќе лета за Загреб, поради неформален самит на премиери закажан за вчера. Да стаса еднаш на време!
    Ама Филип Гордон излезе ербап - ја смени агендата, па наместо за Приштина експресно замина за Загреб. Го улови. Му било битно на Груевски да му пренесе порака од Вашингтон, која изгледа премиерот ја антиципираше како не баш поволна, па се вадеше...
    А кој знае? Можеби пак пепелта Бог му ја пуштил не поради Гордон, туку поради нешто друго. Можеби Груевски видел некој објект од убавата мароканска архитектура, па посакал нешто такво да докалеми на Скопје 2014. За плус пари, разбира се, кои ги нема за други работи, ама ги има за Франкенштајн во Скопје - грозна крпеница на стилови довлечкани од историјата или од други земји.

    П.С. Ако е последнава варијанта точна, изгледа Бог е единствениот што ги сака изнапатените во оваа земја.

    Сашо Спасоски
    (Објавено во „Сега“ - „Шпиц“ на 15 мај 2010)

СВОЗ пред последниот воз

    Нема речиси ништо да им значи акронимот од насловот на најголемиот дел од читателите родени после 1980 година... Годината кога умре Тито и ние жителите на тогашна СФРЈ се плашевме дека ќе нѐ нападнат едикојси агресори...
    На "СВОЗ", скратено од „Сите во одбрана и заштита" се собираа соседите на првата поголема површинка, ќе запалеа по некоја гума донесена од „месна", па ќе дојдеше екипа од блиската амбуланта, па фино домаќинките ќе ги почестеа сестрата со наполитанки и домашни колачи, а докторот со една-две "љути"... Учениците - основци ќе покажеа што научиле за пружање прва помош, често освестувајќи некој комшија привремено онеспособен од комбинацијата на првото појако пролетно сонце и неколку чашки мавнати до 11 часот...
    Тогаш, стоејќи на браникот на социјализмот, се спремавме да се браниме од некое туѓо, агресорско оружје, или од надворешниот непријател што се вметнал во нашите редови. Но акции „СВОЗ" се крајно нужни и денес. Кога треба да се браниме од внатрешен, можеби уште покрволочен,  непријател. Од кои некои се родени после 1980 година. И кои исто така имаат оружје - со кое напаѓаат секого што некако ќе им го препречи патот.     Како што е случајот на Мухамед Иса (каква иронија - неговото име и презиме се спој на имињата на двајцата основачи на големи религии - Мухамед и Иса (Исус). И тој Мухамед Иса, поради негова пеколна причина, да ти се налутил на Рамадан Рамадани па му истурил еден куп куршуми. Така, ранко, околу 11 часот минатата сабота, на "Џон Кенеди" во Скопје. Прилично прометна улица со многу угостителски објекти и голема фрекфенција на народ. Не го оставил завалијата нарачаното кафе да си го испие...
    Полицијата потоа дошла да ги собере чаурите. Како што честопати се случува. Македонската полиција главно собира чаури. И тоа не во мал број. Оти ѝ останал многу какол после неколкуте "жетви" на нелегално оружје, за кои експертите велат дека не биле многу успешни. Не бил убеден ни Мухамед Иса да го предаде "калашниковот" со кој, без око да му трепне, изрешета човек и зави семејство во болка и мрак. Се прашувам, виновна ли е само полицијата, или има кабает и кај нас - Илјаз, Ристо, Мустафа, Рамиз, Слободан... кој и да е!
    Некаде на почетокот на месецот МВР ни најави уште една акција за собирање на нелегалното оружје. Кое главно се состои од воено оружје со кое некои зли срца, без разлика дали од редот на Македонците, Албанците или други, ќе го употребат кога-тогаш, ако не помогнеме ние да го фрлат од себе. Експертите велат дека токму со нелегално оружје се вршат најголемиот дел од злосторствата. Легалното учествува во нив со само околу три отсто.
    Дај Боже овојпат луѓето во сино да бидат поубедливи. А и ние, кои знаеме дека некој по старата балканска традиција, чува дома некој пиштол, калашников ли, бомба ли, да седнеме па со чај, сок или пиво, да му кажеме дека пушка мирна не седи. И дека секој човек е нестабилно битие, па ако ја има дома, ќе ја извади кога ќе му падне мрак пред очи.
    Ајде да направиме еден нов СВОЗ на 21. век, пред да замине и последниот воз за ова парче земја. За да може да бидеме и ние помирни во иднина кога ќе решиме да се прошетаме и за да им се смири и душата на убиените од војно оружје употребено во приватните војни од нашите улици!

    П.С. Ќе ни бидат благодарни и луѓето чии имиња ги носат улиците каде паднаа цивилни жртви од воени куршуми!

    (Објавено во „Сега“ („Шпиц“) на 30 април 2010)

За џогингот и за лукот

Здравствениот ни врв препредено ги лекува пациентите холистички, присилувајќи ги на здрави активности со вистинската стимулација.

    - Сестро, ај тркни купи сто грама кафе, ама земи и поллитро ракија од тој сандевецот, да го дезинфицираме пациентов после вадењето! Ах, да, и на враќање зајми го пак чеканот од мајсторите што реновираат горе - ќе мора анестезија да му дадеме претходно - ѝ се обраќа стоматологот на сестрата која ги закачува на жица за сушење прекривките за пациентите. Скапа е струјата, па ги заперуваат со антибактериски сапун. Странски! Ги суши топлиот воздух од разотворените прозорци.
    - Аман докторе, те молам не можам да издржам повеќе, вади го побргу; еве, сам ќе се залетам да си ја акнам тинтарата од ѕид. Белким ќе успеам да се нокаутирам од првпат, кој ќе ти чека чекан - офка и стенка средовечниот стечаец, држејќи се за образ...
    Пред да се навреди некој стоматолог, да побрзам да кажам дека ова воопшто не е реалност. Повеќе така... филм! Кој сепак може да се снима набргу - во режија на власта. Која во средата ги негираше обвинувањата на опозицијата дека се спрема да им ја искасапи капитацијата и на стоматолозите, како што стори со матичните лекари пред повеќе од три недели.
    Елем, по сето она што го видовме во изминативе месеци, човек зрел и мудар не може да не заклучи дека власта изгледа конечно најде вистинско решение за проблемите во здравството! Ќе им ги скрати надоместоците по пациент и на лекарите и на стоматолозите. Па тие што ќе сакаат да учат за лекари и стоматолози ќе се пишманат. Што дополнително ќе ѝ олесни на власта - во иднина ќе има помалку лекари, па ќе дели помалку плати.
    Не дека тоа и ќе биде некој проблем! Оти реформите на здравството ќе се погрижат и за пациентите. Ќе се направи сѐ да останат само најздравите и највиталните, тие на кои најмалку ќе им бидат потребни третмани и терапии. Останатите ќе ги попапа „рационализацијата“, за која еден мој познаник, онака, типичен Македонец, кажа пред неколку дена нешто што не е баш упатно да се печати.
    Ама, види сега, јас мислам дека здравствените главучи и не мислат лошо. Напротив! Ете, се скрати количеството на лекови на сини картони... Па пензионерите трчаат од аптека во аптека да си ги најдат апчињата. Што всушност е многу добро - џогингот е многу корисен! Помага да се согоруваат маснотиите, ги зајакнува крвните садови и срцето, што е одлично унапредување на здравјето на луѓето кои се во потрага по лекови за сузбивање на зголемени маснотии во крвта и за висок крвен притисок. Џогингот е исто така многу благотворен и за дијабетичарите - помага правилно да се согорат шеќерите - работа за која многу од нив треба да земаат инсулин. Кој и го немаа во последно време...
    И откако добро ќе се истрчаат, и едните и другите ќе ги опфати жештина кога ќе разберат дека и во таа 34-та аптека го нема нивниот лек. А тие промени се еднакви на оние што ги предизвикува сауната. Која исто така е многу здрава!
    Така препородени од државната кура, ќе заминат дома да каснат. Тоа што имаат. Во многу случаи, оти пензиите се „ептен големи“, тоа може да биде и лук и вода. Во што изгледа полека го претвораат и здравството.
Ама не е лукот толку лош... ете, го препорачуваат за притисок и други проблеми... а и откако ќе се насркаат, полесно ќе заспијат. Без дијазепамче. Кое воопшто не е скапо. Дваесет се поевтини од десет гуми за џвакање.
  За да не се секираме многу!

    П.С. Ги заборавивме пациентите на дијализа. Ако, ќе почекаме да почнат да си вадат билети, па ќе видиме што ќе ни кажат.

    Сашо Спасоски

    (Скратена верзија е објавена во „Сега“ („Шпиц“) на 24 април 2010)

Средбата на старата дама и снобот

    Влегувајќи во салонот, се вознемири кога ги здогледа отмените дреи на аристократите, ама нервозата бргу му исчезна кога виде дека не го ни забележале. Но не помина многу пред да сети студеникав поглед... Ја прошпарта со очите просторијата и бргу ја забележа впечатливата стара дама во фотелјата со висок наслон како саркастично му се смее, затскривајќи се со ладалото. Пребледе мислејќи колку ли му „се познава“ дека првпат облекува фрак...


     Уште од денот кога во неверица и гнев зјапна македонската интелектуална јавност откако ѝ го тупосаа прескапиот проект „Скопје 2014 како што се фрла коска пред куче, размислував со што би можел да ја споредам новата недоквакана визура на мојот град. Но едноставна споредба нема - а асоцијации многу, како што се многу спомениците и парчињата од различните архитектонски ери и меридијани кои ги спремаат за насилна (според искусеното во градското и во државното Собрание) козметичка хирургија врз Скопје. За да го остарат, и, како што велат, да го огиздават, за да заличел на светските метрополи, за да ни донесел белосветски патници и нивни златници... 
    Неодамнешното искуство да газам по тротоарите на Виена ми помогна да си искристализирам во умот зошто калемарите кои планираат да направат Франкенштајн од Скопје грешат и како всушност еден град со долга историја и преобемно културно и урбанистичко наследство може да се негува во 21. век - со следење на светогледот и естетиката на денешнината, со синхроно, а не анахроно, создавање нови градби. Старата дама Виена го знае она што снобовите што сакаат да заличат на аристократи не го знаат - биди природен и сфати дека не е добро да се претвориш сосила во музеј. Или ако веќе сакаш навеви од историјата кога градиш нешто ново, најдобро барај нешто од својата традиција. Како што во Скопје во не толку далечното минато е сторено, на пример со зградите на МАНУ и на НУБ „Свети Климент Охридски“...
     Oтмената валцер-метропола се закитила низ историјата со градби во различни стилови. Во Виена ќе видите од готика, класицизам, преку романескна и барокна архитектура до Арт Нуво... Но ќе видите и многу модерна архитектура, која се испрчила рамо до рамо со старите градби, дури и во најстрогиот центар на Виена.
     Патем, она што е старо, во Виена се негува - зградите стари и по два века се со посвежо варосани или барем исчистени фасади, па на прв поглед не се разликуваат многу од помодерните кои се насадиле до нив. Камо во Скопје така да се грижевме за старата архитектура (со чесните исклучоци како Ристиќева палата и палатите на Икономови и Настеви, веднаш до неа).
     Распрскани низ Виена, не се малку на број. Нови солитери со фасади со стакло и метал и со ѕидани фасади но со бои кои велат: „Иднината беше на посета“; неретки беа и деловните згради со фасади „стакло-сендвич“, според најновите еколошки параметри за заштеда на енергија за затоплување и ладење. А тука е и супер модерниот Дунав-град. Ќе биде завршен во 2012, само на неколку чекори од комплексот на ОН, кој исто така ги има контурите на денешницата.
    Виена, хабзбуршката дама, сега се облекува во техно гардероба, не во балски фустани! 
    Најподатен пример за тоа колку тој град будно ја следи современоста е секако „Хаас - Хаус“. Блескава модернистичка градба завршена во 1990 година, со фасада главно од огледално стакло, денес е една од атракциите на строгиот центар на градот. Многумина ја сакаат затоа што е парче од модерноста поставено среде стари градби - а главната симпатична одлика и е што во нејзината фасада се огледува готската катедрала „Свети Стефан“.
     Ете, не мора да се реставрира старо за да се привлечат воздишки од луѓето. И новото е супер - ако го поставиш во вистинска спрега со тоа што веќе го имаш!
    Жално Скопје, тебе сосила побратим на Виена каква што тие си ја замислуваат сакаат да те прават, сосила сноб! А таа, младешки облечена аристократка, кога ќе те види како те дотерале непродлабочени „театарски костимографи“, ќе ти се изнасмее в лице...

    П.С. Новата зграда на Филхармонијата меѓу Македонска опера и балет и Факултетот за музичка уметност е исклучок што го потврдува правилото за „Скопје 2014“.

    Сашо Спасоски

    (Скратена верзија е објавена во „Сега“ („Шпиц“) на 10 април 2010 на 14 страница.)